اهمیت بیماری :

به نظر می رسد در مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری جهان و در مناطق جنوبی ایران کمتر عامل قارچی بتوان یافت که توانایی های مشابهی از نظر تهاجم، قدرت بیماریزایی، دامنه میزبانی و خسارت ناشی از حمله، با آنچه در خصوص قارچ N. mangiferae مشاهده می شود قابل مقایسه باشد، این قارچ هکتارها باغ مرکبات و هزاران درخت مثمر وغیر مثمر دیگر را در مناطق جنوبی ایران از بین برده و همچنان در حال گسترش می باشد. عامل بیماری دامنه میزبانی گسترده ای دارد و در خوزستان بیش از 50 گونه و کولتیوار متعلق به 18 خانواده گیاهی از جمله درختان مثمر وغیر مثمررا شامل  می شود که این میزبان ها عبارتند از: پرتغال، لیمو ترش، لیموشیرین، نارنج، گریپ فروت، کینگ ماندرین، نارنگی دانسی، نارنج سه برگی، سیب، به، گلابی، هلو، شلیل، آلوبخارا، بادام، زردآلو، آلوی بیوتی، آلوی سانتاروزا، اکالیپتوس، شیشه شور، انجیر، انجیر معابد، توت، گردوی پکان، سروناز شیراز، نارون، انگور، خرزهره، خرما، انار، ابریشم، کهور و کهورک است.

علائم بیماری :

علائم بیماری را به این صورت می بینیم که عامل بیماری در مرحله اولیه حدوداً اواسط بهار اغلب باعث پژمردگی و زوال در شاخه های انتهایی درخت می شود که این حالت با گرم تر شدن هوا شدت پیدا می کند. ابتدا برگ های سبز خشک شده، سپس در اثر تابش آفتاب به رنگ قهوه ای در می آیند و غالباً از شاخه ها جدا نمی شوند بیماری از شاخه های انتهایی به سمت سایر شاخه ها توسعه پیدا می کند و در نهایت به تنه سرایت می کند، در حالت حاد گاهی آثار بیماری در ریشه ها هم پیدا می شود در مقطع عرضی و طولی شاخه و تنه، بخش های آلوده قهوه ای تیره و سایر بخش ها طبیعی به نظر می رسند در بعضی موارد شکاف هایی به طول 5 تا 10 سانتی متر در پوست شاخه های آلوده دیده می شود که غالباً همراه با خروج صمغ از این شکاف ها می باشد بیماری در مرحله پیشرفته منجر به تشکیل لایه دوده ای از آرتروکنیدیوم ها بین پریدرم و پوست می شود که از شاخص ترین آثار بیماری است.

عامل و چرخه زیستی بیماری :

عامل بیماری قارچ N. mangiferae نام دارد که پیکنیددار است و به علت عدم وجود شرایط مناسب در طبیعت به ندرت پیکنید تشکیل می دهد فرمی از قارچ فوق که عامل اصلی اشاعه و خسارت بیماری در طبیعت می باشد قارچ ناقص Scytalidium dimidatum است که اندام های رویشی آن بصورت آرتروکنیدیوم در می آیند.

 عامل بیماری زمستان را به صورت آتروکنیدیوم و میسلیوم، به حالت غیرفعال در سطح و داخل تنه  و شاخه های آلوده سپری می کند آتروکنیدیوم ها با تراکم فوق العاده زیادی، تشکیل لایه دوده ای زیر پریدرم شاخه های آپلوده می دهند و قادر به تحمل آب و هوای گرم و خشک برای مدت طولانی می باشد آتروکنیدیوم ها توسط باد و باران منتقل می شوند و دوره کمون آنها تحت تاثیر درجه حرارت قرار می گیرد. آتروکنیدیوم ها در جایی که پریدرم پاره شود تندش و رشد سریعی دارند لوله تندشی از محل زخم وارد بافت پوستی می شود، نفوذ اولیه در کورتکس از داخل یا بین دیواره های سلولی صورت   می گیرد و به محض استقرار، تهاجم به تمام بافت ها توسعه می یابد. آوندها در محل شانکر با صمغ و تیلوز بسته می شوند و پژمردگی فقط بعد از مسدود شدن کامل مسیر عبور آب اتفاق می افتد و هیچ نوع توکسین قارچی و میزبانی در پژمردگی دخالت ندارد.

ویژگی های بیماری :

الف – پریدرم به عنوان یک حصار فیزیکی در مقابل نفوذ و پیشرفت قارچ مقاومت می کند، آتروکنیدیوم ها در سطح پریدرم سالم، تندش و رشد ضعیفی دارند و نبودن غـــــذا موجب از بین رفتن آنها خواهد شد در صورت حذف پــریدرم عامل بـــیماری در هرجا (بر روی کورتکس کامبیوم، محل های هرس یا آفتاب سوخته) که قرار گیرد در صورت مساعد بودن شرایط استقرار پیدا می کند و آلودگی اتفاق می افتد  لذا قارچ  N. mangiferae نوعاً یک عامل حمله کننده از زخم های طبیعی یا مصنوعی به تمام بافت های گیاهی از جمله کورتکس و بافت های آوندی می باشد.

ب – در مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری ایران عامل بیماری با گرم تر شدن هوا حدود اواسط بهار فعال شده پیشرفت آن در مرداد و شهریور به اوج می رسد بعد کاهش پیدا می کند و در اواسط مهر به حداقل می رسد و در طول زمستان و اوایل بهار به حالت غیرفعال باقی می ماند.

ج – حرارت به عنوان عامل تعیین کننده در استقرار و پیشرفت بیماری عمل کرده و تاثیر آن در شروع بیماری احتمالاً مهمتر از مانع پریدرمی است. لذا استقرار پاتوژن و آلودگی در فصل زمستان را به پائین بودن درجه حرارت می توان نسبت داد.

د – حساسیت به بیماری در تمام دوره رشد مرکبات وجود دارد درختان جـوان تحمل بیشتری نسبت به درختان مسن نشان می دهند(دردرختان جوان احتمالاً به علت رشد فعال آنها،عدم هرس وسالم بودن پریدرم ابتلا به بیماری کمتر اتفاق می افتد).

مدیریت مبارزه با بیماری :

1-     جدایه های این قارچ مشخصاً  به صورت غیراختصاصی روی میزبان های خود عمل می کنند که این خصوصیت غیراختصاصی بودن در مدیریت مبارزه باید مورد عنایت خاص قرار گیرد به نحوی که سایر میزبان ها و کانون های آلوده در اطراف باغ منهدم و به طور کامل سوزانده شود.

2-     هرس سبز و خشک به صورت اصولی انجام شود به نحوی که تنه و شاخه ها در معرض آفتاب قرار نگیرند چون که آفتاب سوختگی اتفاق خواهد افتاد که علاوه بر باز کردن راه نفوذ قارچ شرایط دمایی مناسب برای فعالیت قارچ نیز فراهم خواهد شد.

3-      شاخه های آلوده قطع شوند و محل های هرس با مواد ضدعفونی کننده، ضد عفونی شود.

4-     بهترین راه مدیریت این بیماری استفاده از ارقام مقاوم است به طور کلی ارقام لیمو و لایم نسبت به ارقام گریپ فروت و پرتغال و نارنگی و نارنج از حساسیت بیشتری برخوردار است بنابر تحقیقات انجام گرفته در 9 واریته  یوریکا، میر، مکزین لایم و لیسبون بیشترین حساسیت را دارا بوده و در حالی که مگرالیتنا و لیموترش کمترین حساسیت را داشتند از پنج واریته گریپ فروت مورد استفاده، ردبلاش و روبـــی رد بالاترین حساسیت را داشتند در صورتی که شمبار کمترین حساسیت را نشان می دهد و بطور کلی ارقام پرتقال، نارنگی و نارنج نسبت به لیمو، لایم و انواع گریپ فروت از حساسیت کمتری برخوردار بودند.   


 

نوشته شده توسط سجاد بدیعی در یکشنبه 1387/06/24 ساعت موضوع مطالب علمی جدید | لینک ثابت