باغبـــــان باشـــــی

عوامل موثر در كج شدن درختان :

شايد بتوان گفت كه اصلي ترين عامل انحراف جهت رشد و خميدگي درختان در شهري مانند شهرتهران تراكم شديد آنها به جهت كاشت اوليه ناصحيح و غير اصولي در فواصل كم نسبت به يكديگر و عدم وجود نور كافي است كه خود عاملي براي ايجاد رقابت بين درختان و انتخاب جهات رشد غير صحيح و در نتيجه كج شدن آنها مي شود .

بعد از موارد ياد شده مهمترين عامل كج شدن و خميدگي درختان ، آسيب هاي ريشه اي از انواع مختلف است كه اثر خود را در اندام هاي هوايي گياه و انحراف از مسير رشد قائم نشان مي دهد.

1- شكستگي ريشه :

2- حلقه اي شدن ريشه :

عدم وجود ريشه در يك قسمت درخت، اين مساله زماني رخ مي دهد كه گياه در گلدان مخصوص پرورش نهال قرار داشته كه اين موضوع خود باعث ايجاد تقسيم هاي ريشه اي يك جهتي و ظهور درختي ناپايدار شده است، جلوگيري از رشد افقي ريشه باعث چرخش 90 درجه اي آن به سمت فضاي آزاد و شروع حلقوي شدن ريشه مي شود. چنين ريشه هايي را كه در مرحله نهال بودن گياه ، پيچ خورده يا ترك دار يا شكسته اند بايد قطع نمود زيرا حذف ريشه ها در هنگام غرس نهال خود مشكلاتي را فراهم مي كند در عين حال با انتقال به مكاني ديگر و استفاده از قيم به مدت يكسال يا بيشتر مي توان به شكل گيري ريشه هاي جديد و استقرار محكم درخت در خاك كمك كرد.

3- قطع ريشه :

ريشه بعضي از درختان به علت احداث پياده رو و ... قطع شده بتدريج همراه با رشد بيشتر درخت و بزرگ شدن تاج آن و افزايش وزن درخت در قسمت بالايي، قطع ريشه ها باعث خميدگي شديد درخت مي گردد. در چنين شرايطي با تائيد نهايي كارشناسان قطع درختان تنها راه چاره است چرا كه ريشه ها هرگز قادر به حفظ و نگهداري ايستائي درختان نخواهد بود.

4- كم عمقي بستر و مزاحمت هاي جانبي :

گاهي اوقات علت اصلي خميدگي درختان وجود ريشه هاي كم عمق و كم نفوذ است، با بالا بودن سطح آبهاي زيرزميني نيز باعث نفوذ كمتر ريشه ها به غمق خاك شده و نا پايداري گياه را سبب مي شود.

5- خاك نرم و هرس نا مناسب :

نرم شدن خاك به علت بارندگي همراه با اثر مضاعف سنگيني تاج درخت باعث چرخش آن در خاك مي گردد. هرس مناسب مي تواند باعث توازن و تعادل صحيح درخت در طوفان شود و از سنگيني نامتوازن و به دنبال آن كج شدن كل درخت به يك جهت جلوگيري نمايد.

6- فواصل نامناسب كشت :

كاشت نهال ها در فواصل كم نسبت به يكديگر باعث تداخل رشد ريشه اي و انحراف ريشه ها در آينده شده و موجبات كج شدن و خميدگي درخت در آينده را فراهم مي آورد.

روش هاي پيشگيري از كج شدن و خميدگي درختان :

1- استفاده از سيستم هاي صحيح پرورش نهال در نهالستان ها و انتخاب گلدان ها و مكان هاي مناسب براي پرورش نهال به منظور جلوگيري از بروز آسيب ها و رشدهاي نا صحيح ريشه اي .

2- انتخاب نهال مناسب براي كاشت و اصلاح سيستم ريشه اي قبل از كاشت از طريق قطع نمودن ريشه هاي نامناسب و حلقوي شده .

3- رعايت مراحل كاشت صحيح نهال .

4- عدم ايجاد مزاحمت هاي غيرطبيعي براي درختان از قبيل احداث پياده روها، جدول گذاري، سيمان كاري و آسفالت كاري دور درختان و ... در نزديكي آنها و آسيب نرساندن به ريشه ها و مسير رشد طبيعي آنها .

5- عدم انجام آبياري ايستابي و اجازه دادن به ريشه ها در جهت رشد و نفود بيشتر در اعماق خاك و در نتيجه ايجاد استحكام و ايستايي بيشتر درخت .

6- عدم كاشت درختان بخصوص با تاج گسترده در زمين هاي با خاك سست و در مسير جوي ها و روان آب ها و محل احداث بنا ها و عمليات عمراني آتي، در اين خاك ها مي توان از درختچه هاي زينتي يا درختان با تاج متراكم و كوچك استفاده كرد .

7- هرس مناسب درختان توسط متخصصان آموزش ديده به نحوي كه توازن و تناسب تاج درخت در قسمت هاي مختلف حفظ شده و تاج درخت در زمان وزش بادهاي شديد به مثابه بادگير عمل نكرده و باعث خميدگي يا سقوط درخت نشود، لازم به ذكر است كه در صورت كاشت ابتدايي درخت با فواصل مناسب شايد هيچگاه نياز به هرس نباشد.

8- قيم گذاري صحيح هنگام كاشت نهال و ايجاد فضاي رشد مناسب براي درخت تا زماني كه سيستم ريشه اي كاملاً توسعه يافته و به تنهايي قادر به حفظ ايستايي و پايداري درخت باشد .

9- عدم كاشت درختان در فواصل نزديك به هم و تداخل سيستم ريشه اي آنها در يكديگر و عدم دسترسي مناسب به منابع آب و خاك .

مهار درختان خميده :

مي دانيم كه هميشه پيشگيري به جاي درمان بهترين و موثرترين راه است در مورد حاضر نيز پيشگيري از ايجاد شرايطي كه منجر به خميدگي و كج شدن درختان مي شود بهترين و عملي ترين راه است . راههاي مهار كه عمدتاً بر ايجاد سيستم هاي حفاظتي و حمايتي استوار است بيشتر در مورد نهال يا درختان جواني بكار مي رود كه فرصت بازپروري و ترميم سيستم ريشه اي و استحكام بافتهاي نگاهدارنده در آنها باقي است .

درمورد درختان كهنسال در مواردي كه وجود آنها در مكانهاي خاصي خطر آفرين احساس شود چاره اي جزء قطع درخت باقي نمي ماند .

- در مورد درختاني كه قطري كمتر از 15 – 10 ‍Cm دارند، استفاده از شمع هاي چوبي براي جلوگيري از سقوط احتمالي و كمك به درخت تا زمان بدست آوردن پايداري كافي مي تواند راه حل موقتي براي بهبود باشد.

- درختان بزرگتري را كه در آستانه خميدگي قرار دارند مي توان با نصب پايه هاي چوبي در فسمت بالايي تنه درمان كرد. چنين درختاني را بايد در حهت خم شدگي، با هرس مناسب سبك كرده و حجم آنها را كاهش داد.

- درختاني را كه در زمينهايي با خاك نرم قرار گرفته اند بايد با استفاده از سيستم هاي قيم گذاري كه در ادامه توضيح داده مي شود پايدار كردو 5 – 3 سال اين روش را ادامه داد به اين اميد كه ريشه ها رشد و گسترش يافته و درخت را در خاك پايدار كنند.

مراحل كاشت صحيح نهال :

بهترين زمان كاشت اغلب گونه هاي گياهي اواخر زمستان تا اوايل بهار است ، زيرا در اين زمان اغلب گياهان در خواب بوده و فعاليتشان به حداقل مي رسد. جهت كاشت نهال ابتدا سطح خاك را به وسعت حداقل يك مترمربع از وجود هرگونه علف هرز پاك نموده ، چاله اي به وسعت دوبرابر گستردگي ريشه نهال مورد نطر كنده، قيمي را در نزديكي مركز چاله اي كه كنده شده در خاك فرو كرده و توجه كنيد بخشي از قيم كه در خارج از خاك قرار مي گيرد نبايد از 3/1 طول گياه بلندتر باشد،‌زيرا برخي از حركات براي سفت و قوي شدن تنه ضروري است. كود پوسيده را با خاك سطحي مخلوط در كف گودال بريزد، ريشه هاي صدمه ديده يا شكسته نهال را قطع كرده و نهال را طوري روي تل كف گودال قرار دهيد كه طوقه ، موازي سطح خاك واقع شودو ريشه هاروي سطح مخروط پخش شوند، سپس باقي مانده خاك سطحي را داخل گودال بريزيد و خاك را بوسيله پا بفشاريد و در نهايت آبياري نمائيد. فشردن خاك و آبياري پس از آن باعث مي شود ذرات خاك به خوبي به ريشه ها بچسبند و ريشه سريعتر تثبيت شود. با يك نوار لاستيكي نهال را به قيم بسته و بطور مرتب بوي‍ژه در فصل هاي بهار و تابستان آنرا كنترل كنيد تا در اثر رشد قطري تنه ، نوار به تنه فشار وارد نياورد. با انجام اين مراحل بطور كامل پس از 2 سال مي توانيد قيم را خارج نمائيد.

استفاده از قيم :

قبل از آنكه نهالي كاشته شود بايد لوازم مورد نياز براي قيم گذاري مهيا باشد. از قيم جهت محاقظت يا استقرار درختان و درختچه ها و نيز براي حمايت درختان جوان استفاده مي كنند. نوع قيم براي درختان به استحكام و شكل درخت،‌ شدت و جهت باد، ميزان رسيدگي هاي بعدي بستگي خواهد داشت. بسياري از درختان جوان مي توانند به تنهايي بايستند در حاليكه درختان ديگر ممكن است براي ايستادن در مقابل باد ويا رشد عمودي مطلوب، به تكيه گاه نياز داشته باشند و ضروري است كه بررسي شود از چه نوع قيمي بايد استقاده كرد ؟

درختي كه با قيم رشد مي كند در مقايسه با يك درخت آزاد ( بدون قيم )، داراي ارتفاع بلندتر و رشد قطري بيشتر بوده و مقاومت آن در برابر باد بيشتر داراي سيستم هاي ريشه اي يا توده ريشه اي كافي براي راست نگه داشتن قسمت هوايي درخت هستند.

1- قيم حفاظتي Protective Staking :

براي جلوگيري از آسيب رسانيدن تجهيزات ، ماشين آلات و عوامل مخرب ديگر مي توان از اين قيم استفاده كرد، بويژه براي بيشتر مخروطيان و درختان كوچكي كه رشد عمودي دارند مناسب است .

2- قيم حمايتي Support Staking :

بسياري از درختان رشد يافته درگلدان كه تنه ضعيفي دارند ، حمايت قسمت هوايي آنها را قيم حمايتي برعهده دارد جهت حمايت از اين درختان معمولاً يك قيم كافي است اما استفاده از 2 قيم مي تواند مشكلات را به حداقل برساند .

3- قيم لنگـــري :

براي نگه داشتن ريشه ها يا توده ريشه درخت يا درختچه كج از قيم لنگري استفاده مي شود. باران هاي بهاري و يا آبياري هاي مكرر به نا پايداري اين گياهان جوان مي افزايند. اگر ريشه ها بخوبي در زمين استوار نشده باشند حركات تنه مي تواند باعث قطع شدن ريشه هاي جديد كه در خاك اطراف رشد مي كنند شود. در حاليكه قسمت فوقاني درخت براي حركت كردن آزاد است ، اين قيم، تنه و شاخه هاي پائين را نگه داشته و در نتيجه ريشه ها از حركت مصون مي مانند. دو يا سه قيم كوتاه پيشنهادي براي حفاظت تنه درختان معمولاً بااعث استقرار كافي ريشه ها خواهد شد . يك بست حلقه اي به شكل 8 بين هر قيم و تنه درخت قرار دهيد. هر بست بايد نزديك نوك قيم محكم شود و بايد بتواند تا حدي در آن سطح حركت كند. بست ها را معمولاً مي توان پايان اولين فصل رشد درآورد.

اما قيم ها براي ادامه محافظت از تنه در جاي خود باقي مي مانند .

منابع :

نوشته شده توسط سجاد بدیعی در پنجشنبه 1388/02/03 ساعت موضوع مطالب علمی جدید | لینک ثابت